काठमाडौँ – आज जब उत्तर कोरियाको नाम सुनिन्छ, मानिसहरूको मानसपटलमा विश्वबाट पूर्ण रूपमा कटेको, आणविक क्षेप्यास्त्रको होडमा लागेको, भोकमरीले पिल्सिएको र कडा सैन्य नियन्त्रणमा रहेको एउटा रहस्यमयी देशको छवि उभिन्छ।
तर इतिहासका पाना पल्टाएर ८०–९० वर्ष अघिको अवस्था हेर्ने हो भने, तस्वीर ठीक उल्टो देखिन्छ।
आजको उत्तर कोरिया कुनै समय सिङ्गो कोरियाली प्रायद्वीपकै सबैभन्दा आधुनिक, धनी र औद्योगिक रूपमा समृद्ध क्षेत्र मानिन्थ्यो। किम राजवंशको शासन सुरु हुनुअघिको इतिहासले आजको अवस्थासँग बिल्कुलै विपरीत चित्र प्रस्तुत गर्दछ।
सन् १९४८ मा कोरिया दुई भागमा विभाजन हुनु र किम इल–सुङ सत्तामा आउनुअघि यो भूमि अखण्ड कोरियाको हिस्सा थियो। त्यस समयको विवरण अनुसार आजको राजधानी प्योङयाङ इसाई धर्म, आधुनिक शिक्षा र पाश्चात्य संस्कृतिको महत्वपूर्ण केन्द्र थियो। त्यसैले प्योङयाङलाई एशियामै ‘पूर्वको जेरुसेलम’ भनेर चिनिन्थ्यो।
त्यहाँ सयौँ गिर्जाघर (चर्च), मिशनरी विद्यालयहरू थिए, र मानिसहरू कला, संगीत, सिनेमा तथा विचार अभिव्यक्तिमा स्वतन्त्र थिए। धार्मिक र व्यक्तिगत स्वतन्त्रता व्यापक रूपमा उपलब्ध थियो।
सन् १९१० देखि १९४५ सम्म जापानी औपनिवेशिक शासन रहँदा जापानले उत्तर क्षेत्रलाई आफ्नो औद्योगिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्यो। खनिज, कोइला र प्राकृतिक स्रोतले धनी भएकाले यहाँ जलविद्युत् आयोजना, स्टिल उद्योग, रासायनिक कारखाना र रेल सञ्जाल निर्माण गरियो। त्यस समयमा दक्षिण कोरिया भने मुख्यतः कृषि आधारित गरिब क्षेत्र मानिन्थ्यो, जबकि उत्तर प्रविधि र उद्योगमा धेरै अगाडि थियो।
दोस्रो विश्वयुद्धपछि सन् १९४५ मा अमेरिका र सोभियत सङ्घले कोरियालाई ३८औँ समानान्तर रेखाबाट दुई भागमा विभाजन गरे। उत्तरी भाग सोभियत प्रभावमा गयो र सन् १९४८ मा किम इल–सुङलाई सत्ता सुम्पिएसँगै किम राजवंशको सुरुवात भयो।
सन् १९५० देखि १९५३ सम्म चलेको कोरियाली युद्धले उत्तर कोरियालाई गहिरो चोट पुर्यायो। भीषण बमबारीका कारण सहर, उद्योग र पूर्वाधारहरू ध्वस्त भए।
युद्धपछि सोभियत सङ्घ र चीनको सहयोगमा उत्तर कोरियाले तीव्र गतिमा पुनर्निर्माण गर्यो। सन् १९७० को दशकसम्म यसको अर्थतन्त्र दक्षिण कोरियासँग बराबरीमा थियो, कतिपय अवस्थामा अझ अघि पनि थियो।
तर किम इल–सुङले लागू गरेको ‘जुचे’ (आत्मनिर्भरता) नीतिले देशलाई क्रमशः बाह्य विश्वबाट टाढा लैजान थाल्यो। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, सूचना र सम्पर्कमा कडाइ गरिँदै गयो र उत्तर कोरिया बन्द समाजमा परिणत हुन थाल्यो।
सन् १९९० को दशकमा सोभियत सङ्घ पतन भएपछि विदेशी सहयोग बन्द भयो, जसले देशलाई भीषण अकालतर्फ धकेल्यो। संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र मानव अधिकार संस्थाहरूका अनुसार त्यस अवधिमा लाखौँ मानिस भोक र कुपोषणका कारण ज्यान गुमाए।
यसैबीच दक्षिण कोरियाले खुला अर्थतन्त्र र लोकतान्त्रिक प्रणाली अपनाएर विश्वकै अग्रणी आर्थिक शक्तिमा रूपान्तरण भयो। तर उत्तर कोरियाले आफ्ना सीमित स्रोतहरू आणविक हतियार विकासमा केन्द्रित गर्यो।
आजको उत्तर कोरियामा नागरिकहरूको जीवन कडा नियन्त्रणमा छ। ‘सोङबुन’ नामक सामाजिक वर्ग प्रणालीले मानिसको भविष्य निर्धारण गर्छ—उसले कहाँ बस्न पाउँछ, कस्तो शिक्षा पाउँछ, र कस्तो रोजगारी पाउँछ भन्ने सबै यही प्रणालीले तय गर्छ।
विद्यालयहरूमा वैज्ञानिक ज्ञानभन्दा बढी किम परिवारको जीवनी पढाइन्छ। देशभित्र पनि स्वतन्त्र आवतजावतमा प्रतिबन्ध छ, र बाह्य इन्टरनेटमा पूर्ण नियन्त्रण कायम गरिएको छ।
नासाका उपग्रह तस्वीरहरूमा राति दक्षिण कोरिया उज्यालोले चम्किरहेको देखिन्छ भने उत्तर कोरिया भने प्योङयाङबाहेक लगभग अन्धकारमा डुबेको देखिन्छ।
कुनै समय आधुनिकता र समृद्धिको प्रतीक रहेको यो भूमि आज कडा नियन्त्रण, त्रास र अलगावको प्रतीक बनेको छ।
इतिहासले स्पष्ट देखाउँछ—नीति र शासनको दिशाले कुनै पनि देशलाई कति उचाइ वा कति अन्धकारतर्फ लैजान सक्छ।
